Verzekeraars mogen niet meekijken in de spreekkamer van de arts, maar ze willen wel minutieus op de hoogte worden gehouden
van alle behandelingen door diezelfde arts. Alles moet digitaal worden geregistreerd. Klinkt allemaal logisch, maar het gevolg is wel dat er een enorme bureaucratie is ontstaan. Zomaar een aantal prikkelende stellingen uit het boek “Er zijn nog 17 miljoen wachtenden voor u”, geschreven door de journalist Sander Heijne. Hij heeft voor zijn boek gesproken met honderden mensen op de werkvloer om erachter te komen wat nu eigenlijk de resultaten zijn van dertig jaar marktwerking in ons land.

Het onderzoek richtte zich niet alleen op de zorg, maar ook op andere sectoren waar staatsbedrijven vanaf de tachtiger jaren van de vorige eeuw de vrije markt op zijn gezet. Zijn conclusie is even hard als duidelijk: de marktwerking is mislukt?

Sander Heijne
Waarom kijkt de dokter meer naar zijn of haar computer dan naar de patiënt? Sander Heijne is spreker op het twaalfde Nationaal Multidisciplinair Congres voor Wondprofessionals dat op 11 oktober in het
Cinemec theater in Ede zal worden gehouden.
Uiteraard zal hij tijdens zijn presentatie vooral ingaan op de naar zijn mening negatieve gevolgen van de marktwerking in de zorg.

Maar gevraagd naar het ontstaan van zijn fascinatie voor de problemen van de markt­ werking in ons dagelijkse leven, komt hij met een voorbeeld uit een totaal andere sector.
‘Als transportverslaggever van de Volkskrant ging ik op onderzoek om uit te vinden waarom het treinverkeer twee uur na de eerste sneeuw­ vlok in ons hele land muurvast stond. Volgens de voorlichters van NS en ProRail kwam dat doordat er grote stukken ijs precies in de wissels terecht kwamen met alle desastreuze gevolgen van dien.
Dat leek mij wel een heel magere verklaring en na doorvragen bij mensen op de werkvloer kwam er een totaal andere oorzaak naar voren. Door de gedwongen splitsing en privatisering van een aantal NS­ onderdelen moesten de voor de wissels verantwoordelijke monteurs van heinde en verre komen om de wissels weer goed te krijgen.

En inderdaad, die stonden met hun auto’s muur­ vast in de files als gevolg van de sneeuw. Een bizar gevolg van de doorgeschoten privatisering vanonderdelen van de publieke sector. Dat triggerde mij
om over dit onderwerp een boek te gaan schrijven.

Bijzondere wereld
Goedkopere en betere publieke voorzieningen. Wie kan daar nu tegen zijn? Dat was het idee achter meer marktwerking in de publieke sector.
Dertig jaar later blijken de resultaten bepaald niet mee te vallen. Ook niet binnen de zorg. Misschien zelfs wel juist niet binnen de zorg Sander Heijne: ‘De zorg is een heel bijzondere wereld. De mengvorm van solidariteit en vrije markt levert een vaak heel ondoorzichtig geheel op. Ondernemers willen zo veel mogelijk producten verkopen om geld te verdienen. De markt compenseert dit doordat consumenten een beperkte hoeveelheid geld te besteden hebben. Binnen de zorg werkthet anders. Specialisten en ziekenhuizen worden gestimuleerd met financiële prikkels om zoveel mogelijk handelingen te verrichten, maar patiënten/cliënten krijgen geen enkele prikkel om hun zorg kostenbewust te consumeren.
Dat heeft tot gevolg gehad dat de kosten enorm stegen. En precies om die reden heeft de overheid bedacht dat zorgverzekeraars namens ons allen op moeten gaan treden als de bij uitstek kritische,
kostenbewuste consument.’

Bureaucratie
Het idee van vrij toegankelijke zorg voor iedereen, gecombineerd met vrij ondernemerschap voor zorgaanbieders, is vragen om problemen. En die zijn er dan ook. Sander Heijne: ‘Verzekeraars moeten controleren, maar ze mogen niet over de schouder van de zorgaanbieder meekijken in de spreekkamer. Hoe kun je dan controleren of er niet nodeloos veel onderzoeken en verrichtingen plaatsvinden? Dat kan alleen door medisch personeel alle handelingen zelf te laten regis­treren. Gedetailleerde informatie is nodig en  die informatie laat zich ook nog eens lastig auto­matiseren. Dat heeft tot gevolg dat iedereen op de werkvloer in de zorg een zee aan tijd kwijt is aan puur administratieve handelingen. Die bureaucratie slokt naar schatting tussen de 30 en 40 procent van de tijd van zorgprofessionals op.

Dat gaat om heel veel tijd en dus ook om heel veel geld. De systematiek is duidelijk: we rekenen zorgaanbieders af per verrichting, maar tegelijkertijd zijn we bang dat ze hier misbruik van maken en controleren we dus iedere handeling. De combinatie van deze twee factoren maakt dat de kosten van de zorg nog sneller stijgen. Meer marktwerking in de zorg zou leiden tot minder bureaucratie,
maar de werkelijkheid is helaas precies omgekeerd.’

Wat te doen?
Sander Heijne signaleert, maar heeft hij ook oplossingen voor hoe het beter kan? ‘De belangrijkste taak van een journalist is signaleren en niet oplossingen geven. Maar dat geheel terzijde. Ik kan wel een denkrichting aangeven. Als je budgetten voor ziekenhuizen, voor specialisten afstemt op hun verzorgingsgebied en niet op verrichtingen, dan valt de prikkel tot overbehandeling weg en dan hoef je ook niet zo wantrouwend iedere handeling van een zorgverlener te controleren. Dat scheelt enorm in bureaucratie en het zorgt voor een veel prettiger werkklimaat.

Maar er is nog iets anders. De kosten voor de zorg stijgen ook enorm doordat de nieuwe, geavanceerde behandelingen heel veel geld kosten. Behandelingen die meer dan € 100.000 kosten zijn
bepaald geen uitzondering meer. Geen normaal mens kan dat betalen, maar mensen vragen daar natuurlijk wel om. Iedereen wil per slot van rekening de best mogelijke zorg krijgen.
Die combinatie maakt het dan ook echt nood­ zakelijk om de zorg zo efficiënt mogelijk in te richten, want onze hoeveelheid zorg is immers beperkt. We hebben geprobeerd dat te bereiken door de markt in de zorg te introduceren.

We kunnen constateren dat dit niet heeft gewerkt. Integendeel, het heeft de zorg alleen maar veel  duurder gemaakt. Hoog tijd om de marktwerking  aan te pakken dus. En ik denk dat het heel belangrijk is dat bij dat proces van verandering de professionals op de werkvloer een stevige rol gaan spelen.’

Bron: Nederlands Tijdschrift Voor Wondzorg (NTVW)